Presidenti amerikan Donald Trump ka mohuar kategorikisht raportimet se Shtetet e Bashkuara i kanë ofruar Iranit lehtësim të sanksioneve dhe zhb...
LIFESTYLE
Nga ushqimet te produktet e përditshme/ Cilat janë 129 substancat e klasifikuara si kancerogjene?
PiranjatPërditësimi i fundit 29 Shtator 2026, 10:29
Në listën e substancave të klasifikuara si kancerogjene për njerëzit nga Agjencia Ndërkombëtare për Kërkimin mbi Kancerin (IARC), bëjnë pjesë 129 substanca të Grupit 1. Mes tyre janë edhe disa produkte dhe përbërje ndaj të cilave njerëzit mund të ekspozohen në jetën e përditshme.
Gjatë një konference kombëtare të organizuar nga AIL, Shoqata Italiane Kundër Leuçemisë, Limfomës dhe Mielomës, mjeku dhe epidemiologu Franco Berrino dha disa këshilla për reduktimin e ekspozimit ndaj faktorëve të rrezikut.
Rritja e rasteve të kancerit është një shqetësim në rritje, veçanërisht te moshat e reja. Sipas të dhënave të paraqitura në konferencë, në grupmoshën 15–39 vjeç në Itali, numri i rasteve të kancerit u rrit nga rreth 10 mijë në 20 mijë gjatë periudhës 1995–2019.
Ndërkohë, në nivel global, sipas një studimi të IARC të publikuar në revistën shkencore CA: A Cancer Journal for Clinicians, gjatë vitit 2022 u regjistruan rreth 20 milionë raste të reja me kancer dhe 9.7 milionë vdekje.
Për vitin 2050, IARC parashikon më shumë se 35 milionë raste të reja në vit, një rritje prej rreth 80 për qind krahasuar me vitin 2022. Ndër faktorët që lidhen me këtë rritje janë plakja e popullsisë dhe ekspozimi ndaj faktorëve të rrezikut, përfshirë ndotjen e ajrit.
129 substanca në Grupin 1
Sipas klasifikimit të IARC, aktualisht janë 129 substanca në Grupin 1, të cilat janë klasifikuar si kancerogjene për njerëzit.
Në këtë grup përfshihen ndër të tjera duhani, azbesti, alkooli, mishi i përpunuar, radoni dhe elementë të tjerë radioaktivë, benzeni, formaldehidi, grimcat e imta të ndotjes së ajrit, emetimet e motorëve me naftë dhe disa metale të rënda.
IARC ka edhe kategori të tjera klasifikimi. Në Grupin 2A janë 96 substanca të konsideruara “ndoshta kancerogjene për njerëzit”, ndërsa në Grupin 2B janë 321 substanca të klasifikuara si “mundësisht kancerogjene për njerëzit”.
Në këto dy grupe përfshihen, ndër të tjera, substancat PFAS, glifosati, mishi i kuq, tymrat e saldimit, plumbi dhe rrezatimi ultraviolet.
Së fundmi, IARC e ka klasifikuar edhe pluhurin e talkut si “ndoshta kancerogjen për njerëzit”. Ndërkohë, rreth 500 agjentë të tjerë bëjnë pjesë në Grupin 3, që do të thotë se aktualisht nuk mund të klasifikohen për sa i përket kancerogjenitetit te njerëzit.
“Jemi të rrethuar nga një sasi e madhe helmesh”
Gjatë konferencës së AIL, mjeku dhe epidemiologu Franco Berrino theksoi se njerëzit janë të ekspozuar ndaj një numri të madh substancash dhe faktorësh mjedisorë.
Sipas këshillave të tij, një mënyrë për të reduktuar ekspozimin është zgjedhja e ushqimeve të freskëta, sa më pak të përpunuara dhe, kur është e mundur, organike.
Berrino theksoi gjithashtu rëndësinë e reduktimit të ekspozimit ndaj çrregulluesve endokrinë, si bisfenoli A dhe ftalatet. Këto substanca mund të ndërhyjnë në funksionimin e sistemit hormonal dhe janë objekt studimesh për efektet e tyre në shëndet.
Ndër këshillat e tjera të dhëna nga eksperti janë:
Mos vendosni ushqim të nxehtë në enë plastike. Ndërroni tiganët me veshje jo-ngjitëse kur ato gërvishten ose dëmtohen. Zgjidhni letër furre pa bisfenol A. Preferoni produktet e ruajtura në enë qelqi. Konsumoni më shumë ushqime të freskëta dhe më pak produkte të përpunuara. Kushtojini rëndësi aktivitetit fizik dhe mënyrës së përgjithshme të jetesës.
Sipas Berrinos, ushqimi i freskët dhe zgjedhjet e kujdesshme në jetën e përditshme mund të ndihmojnë në reduktimin e ekspozimit ndaj disa faktorëve të rrezikut.
Në konferencën kombëtare të AIL u diskutua gjithashtu lidhja mes ndotjes së mjedisit dhe shëndetit, veçanërisht rrezikut për sëmundjet onkologjike.
Ekspertët theksuan rëndësinë e identifikimit të faktorëve të parandalueshëm dhe të politikave që synojnë mbrojtjen e shëndetit publik. Krahas faktorëve mjedisorë, edhe ushqyerja dhe aktiviteti fizik konsiderohen elementë të rëndësishëm në reduktimin e rrezikut për disa lloje kanceri.
