Financial Times: Si do të luftonte Evropa pa SHBA-në?

Pas shfaqjes tradicionale të unitetit që pritet në Samitin e NATO-s në Ankara, ushtritë evropiane kanë filluar të përgatiten për një skenar që dukej i paimagjinueshëm një vit më parë. Rënia e shpejtë e besimit në Uashington, si rezultat i ngurrimit të Donald Trump për të garantuar ndihmën e SHBA-së për aleatët, po i detyron qeveritë evropiane të përballen me realitetin.

Pas dekadash varësie totale nga lidershipi ushtarak amerikan dhe fuqia dërrmuese e zjarrit që mbështeste doktrinën e Aleancës së Atlantikut të Veriut, Kontinenti i Vjetër po kërkohet të përgjigjet se si do ta mbrojë veten nëse lihet plotësisht vetëm.

Presioni po rritet në mënyrë dramatike, pasi Evropa ende nuk i ka kapërcyer pasojat ekonomike dhe ushtarake të marrjes së një peshe më të madhe brenda aleancës. Megjithatë, akuzat e vazhdueshme të presidentit amerikan në lidhje me shpenzimet e mbrojtjes, të kombinuara me ngurrimin e evropianëve për të mbështetur operacionet amerikane në Iran, kanë krijuar një përçarje të thellë. 

Zyrtarë të lartë, përfshirë një diplomat të lartë francez, pranojnë hapur se situata është kritike, pasi Uashingtoni beson se NATO nuk i ka qëndruar në krah kur ka pasur nevojë. Ky qëndrim i pabesueshëm dhe shpesh kontradiktor i SHBA-së po shkakton një rivlerësim radikal në kryeqytetet evropiane, duke prekur gjithçka, nga strukturat e komandës deri te programet e armatimit.

Në këtë kontekst, po shfaqet nevoja për një mënyrë të re, unike evropiane, të zhvillimit të luftës.

Konfliktet e fundit në Ukrainë dhe vështirësitë me të cilat u përball SHBA-ja në Iran kanë treguar se avantazhi tradicional konvencional nuk garanton më fitoren. Komandantët e lartë ushtarakë theksojnë se mendimi i NATO-s ka mbetur kryesisht i ndenjur që nga Lufta e Parë e Gjirit. Pa aftësinë amerikane për të neutralizuar mbrojtjen ajrore të armikut dhe për të imponuar epërsi totale ajrore, Evropa do të duhet të mësojë të luftojë ndryshe, duke zbatuar një mbrojtje të bazuar në krijimin e dilemave strategjike për kundërshtarin, në vend që të aplikojë forcë dërrmuese.

Ky ndryshim kërkon transformim teknologjik dhe industrial, të modeluar sipas përvojës ukrainase. Përdorimi i dronëve të lirë dhe të prodhuar në masë, sensorëve, rrjeteve të të dhënave dhe synimi përmes inteligjencës artificiale janë realiteti i ri në këtë fushë. Evropa tani po e kthen vëmendjen e saj drejt armëve "mjaftueshëm të mira" dhe të përballueshme, siç është raketa ukrainase Flamingo, e cila u zhvillua dhe u certifikua në një kohë shumë të shkurtër, duke ofruar një alternativë të lirë ndaj teknologjisë shumë të shtrenjtë amerikane. Tashmë, gjigantët evropianë të mbrojtjes, siç është Diehl Defence i Gjermanisë, po kërkojnë sipërmarrje të përbashkëta me kompani ukrainase për prodhimin vendas të sistemeve të tilla.

Pavarësisht lëvizshmërisë, pengesat mbeten të mëdha dhe gjenden kryesisht në politikë dhe ekonomi. Ndërsa vende të tilla si Gjermania dhe shtetet baltike po i rrisin ndjeshëm shpenzimet e tyre, dy fuqitë tradicionale ushtarake të kontinentit, Franca dhe Mbretëria e Bashkuar, janë larg arritjes së qëllimeve të tyre të dëshiruara.

Për më tepër, deficiti më i madh nuk është ekonomik, por politik. Përpjekja për të "evropianizuar" NATO-n, duke i dhënë udhëheqjen e operacioneve të mëdha oficerëve evropianë pa mbikëqyrjen e një komandanti suprem amerikan, po bie ndesh me mungesën e besimit të ndërsjellë midis vetë shteteve evropiane.

Për dekada të tëra, shumica e vendeve në kontinent i kanë besuar Uashingtonit për shpëtimin e tyre shumë më tepër sesa fqinjëve të tyre.

Tani që ombrella amerikane e mbrojtjes duket se po tërhiqet, Evropa është në një pikë kthese jashtëzakonisht të rrezikshme, një pikë që Moska mund ta shfrytëzojë. Me shumicën e udhëheqësve evropianë të zhytur në problemet e brendshme politike, koha po mbaron. Krijimi i strukturave autonome brenda NATO-s nuk është më një luks strategjik, por e vetmja mënyrë për të shmangur panikun gjeopolitik.

“Duhet të mendojmë për rolin e Evropës në komandën e NATO-s dhe ta forcojmë atë”, thotë një zyrtar britanik. Zëvendësimi i forcave amerikane dhe aseteve kritike mbështetëse, të tilla si inteligjenca, zbulimi, mbrojtja ajrore dhe furnizimi, do të mbetet një ambicie, përveç nëse qeveritë evropiane mund t’i rrisin shpenzimet e mbrojtjes më shpejt. Gjermania dhe fqinjët e saj nordikë dhe baltikë po shpenzojnë shumë, me shpenzimet e Berlinit për mbrojtjen që pritet të arrijnë në 3.5 përqind të PBB-së deri në vitin 2029, shumë përpara datës së synuar të NATO-s në vitin 2035.

Por Franca dhe Mbretëria e Bashkuar, dy fuqitë e fuqishme ushtarakisht të Evropës, janë kryesisht jashtë rrugës. Ato pritet të shpenzojnë vetëm 2.5% dhe 2.7% të PBB-së përkatësisht deri në vitin 2030. Dhe madje edhe Gjermanisë i mungon një plan financimi afatgjatë. Megjithatë, ndërsa shpenzimi më i madh është i nevojshëm, kjo nuk është më e mjaftueshme.

Lufta në Ukrainë ofron mësime

Gjeneralët nga vendet e NATO-s thonë se doktrina e aleancës duhet të përditësohet. Qëndrueshmëria e tankeve dhe automjeteve nën sulmet masive me dronë është në rastin më të mirë e dyshimtë. Mbrojtja e Ukrainës kundër një pushtimi në shkallë të plotë rus, tani në vitin e tij të pestë, është bërë një plan global për mënyrën se si mund të zhvillohen luftërat e ardhshme.

"Lufta në Ukrainë nuk është më vetëm një luftë rajonale. Është bërë një mjedis global mësimor", thotë një zyrtar i lartë ushtarak i NATO-s.

“Rusia, Kina, Irani dhe Koreja e Veriut nuk po e shikojnë vetëm këtë luftë. Ato po mësojnë prej saj, duke mbështetur njëra-tjetrën, duke shkëmbyer teknologji dhe duke e përshtatur atë.” Zyrtari ushtarak shton: “Përgjegjësia jonë është të mësojmë nga këto mësime përpara se të na duhet t’i mësojmë vetë.” Në të vërtetë, NATO ka ngritur një qendër analize në Bydgoszcz në Poloninë qendrore për të studiuar luftën dhe për të ofruar informacion për konfliktet e ardhshme.

Rezistenca e Kievit, e cila tani financohet kryesisht nga BE-ja, i jep gjithashtu Evropës kohë për t’u riarmatosur. “NATO-ja dhe siguria ukrainase janë paralele dhe të ndërthurura”, thotë zyrtari i lartë britanik. “Nuk e mendonim kështu një vit më parë. Një Ukrainë e fortë është në interes të Evropës në shumë mënyra, përfshirë angazhimin e një numri të madh forcash ruse.”

Kievi ka certifikuar raketën e re lundruese Flamingo një alternativë e rëndë dhe më e lirë ndaj teknologjisë amerikane që po përmirësohet në saktësi pas një lëshimi të pasigurt — vetëm në pesë javë. Diehl Defense e Gjermanisë tani po kërkon të prodhojë raketa Flamingo në vend, një nga disa kompani në vend që kërkojnë marrëveshje prodhimi ose sipërmarrje të përbashkëta me firmat ukrainase të mbrojtjes.

Ukraina “e ka kuptuar se prokurimi inovativ i armëve ndryshon të gjithë doktrinën moderne të luftës”, tha muajin e kaluar Andrius Kubilius, komisioneri i mbrojtjes i BE-së. “Falë transformimit të doktrinës së saj të luftës, Ukraina po fiton”, tha ai në një konferencë në Paris, duke i kërkuar Evropës të ndërmarrë të njëjtat hapa.

“Avantazhi që ka Ukraina është se e di shumë mirë se çfarë lloj lufte po zhvillon. Mund të përshtatet, të reagojë dhe të vendoset në kohë reale”, thotë një zyrtar i lartë ushtarak evropian. “Të themi të drejtën, nuk e dimë se çfarë lufte po zhvillojmë tani, e lëre më se çfarë lufte mund të na duhet të zhvillojmë në të ardhmen, kështu që është shumë e vështirë të vendosim saktësisht se ku dhe si të investojmë”, shton zyrtari. “Por mund të përpiqemi të formësojmë çdo luftë të ardhshme përmes asaj që sigurojmë.”

Deficiti i besimit brenda BE-së

Ndërsa ka një konsensus në rritje në Paris, Londër dhe Berlin rreth nevojës për të marrë më shumë përgjegjësi për mbrojtjen konvencionale, zyrtarët thonë se nuk po bëhet mjaftueshëm për të zbatuar projektin në një nivel operacional. Shumë nga udhëheqësit e kontinentit janë të shqetësuar nga problemet e brendshme dhe kanë mbetur prapa në sondazhe, dhe kështu nuk janë në gjendje të ecin përpara me iniciativa të përbashkëta.

Jana Puglierin e Këshillit Evropian për Marrëdhënie me Jashtë (ECFR) thotë se një problem kyç mbetet mungesa e besimit të ndërsjellë midis shteteve evropiane. “Problemi kryesor është besimi”, thotë ajo. “Shumë vende i besuan vërtet SHBA-së më shumë sesa çdo partneri të tyre evropian për t’i shpëtuar ato.”

Dhe tani ata në një farë mënyre e kuptojnë se ky besim tek SHBA-të nuk është më i merituar. Por kjo nuk çon automatikisht në më shumë besim tek njëri-tjetri.”
Por François Eisbourg, një analist francez i mbrojtjes, thotë se duke pasur parasysh rënien e besimit tek lidershipi amerikan, evropianët nuk kanë zgjidhje tjetër veçse të bashkëpunojnë. “Nuk mund të presim që Trump të na ndihmojë në këtë fushë”, thotë ai.

“Do të na duhet të ngremë dyqanin tonë, mendoj brenda NATO-s, por në një NATO ku amerikanët do të luajnë një rol në rënie.”/Piranjat News