Eisenkoti merr mandatin, Netanyahu kërkon qeveri të unitetit kombëtar/ Prapaskenat e negociatave në Izrael dhe katër skenarët

Qeveria e ardhshme e Izraelit ndodhet në qendër të një procesi të ndërlikuar negociatash politike. Benjamin Netanyahu po përpiqet të qëndrojë në pushtet, pavarësisht humbjes së shumicës parlamentare, ndërsa ish-shefi i Forcave të Armatosura të Izraelit, Gadi Eisenkot, ka siguruar mbështetjen e shumicës së deputetëve për të tentuar formimin e një qeverie të re.

Zgjedhjet e 27 tetorit nuk prodhuan një koalicion qeverisës me shumicë absolute, por ndryshuan ndjeshëm raportet politike, duke u dhënë partive arabe një rol vendimtar në përcaktimin e qeverisë së ardhshme.

Sipas informacioneve të bëra publike, presidenti i Izraelit, Isaac Herzog, zgjodhi Eisenkotin për të marrë mandatin e parë për formimin e qeverisë. Vendimi erdhi pas konsultimeve me partitë e Knessetit të ri, gjatë të cilave 67 nga 120 deputetët mbështetën Eisenkotin, ndërsa 46 u shprehën në favor të Netanyahut.

Megjithatë, ky avantazh numerik nuk garanton formimin e një shumice qeverisëse, pasi disa nga partitë që mbështetën Eisenkotin kanë mosmarrëveshje mes tyre për përbërjen dhe programin e qeverisë së ardhshme.

Përbërja e Knessetit dhe 19 mandatet arabe

Kampi qeverisës në largim i Netanyahut disponon 53 mandate, ndërsa katër partitë hebraike të bllokut opozitar kanë gjithsej 48 mandate.

19 mandatet e mbetura u përkasin dy formacioneve politike arabe: Listës së Përbashkët, me 11 deputetë, dhe partisë Ra'am të Mansour Abbas, me tetë deputetë.

Mbështetja e partive arabe e çon në 67 numrin e deputetëve që janë shprehur në favor të dhënies së mandatit Eisenkotit. Kjo përbën shumicë parlamentare për zgjedhjen e personit që do të tentojë formimin e qeverisë, por jo një marrëveshje përfundimtare për krijimin e një koalicioni.

Lista e Përbashkët ka deklaruar se mund të mbështesë një qeveri që do të largojë Netanyahun nga pushteti, pa marrë pjesë drejtpërdrejt në të përmes ministrave. Ndërkohë, Ra'am duket e gatshme të shqyrtojë edhe pjesëmarrjen në qeveri, me kusht që të arrihen marrëveshje politike.

Ky dallim ka rëndësi të veçantë, pasi Eisenkot deri më tani ka përjashtuar pjesëmarrjen pa kushte të partive arabe në qeverinë e tij. Për këtë arsye, negociatat nuk kanë të bëjnë vetëm me sigurimin e votave të nevojshme, por edhe me mundësinë që qeveria e ardhshme të mbështetet nga forca parlamentare që nuk do të jenë zyrtarisht pjesë e koalicionit.

Ndërhyrja e re e Netanyahut dhe propozimi për qeveri të unitetit kombëtar
Të shtunën, Netanyahu ndërhyri publikisht duke kërkuar formimin e një qeverie të unitetit kombëtar. Propozimi i tij përfshin të gjitha partitë e qeverisë në largim, përfshirë formacionet ultraortodokse dhe ato të ekstremit të djathtë, së bashku me forcat politike sioniste të opozitës.

Ndryshimi i qëndrimit të tij publik është domethënës. Menjëherë pas zgjedhjeve, ai kishte folur për një qeveri të re dhe të fortë të së djathtës. Më 2 nëntor kërkoi një koalicion më të gjerë qeverisës nën drejtimin e tij. Tashmë ai po vë në plan të parë nevojën për unitet kombëtar, pa sqaruar në deklaratën e fundit se kush duhet të marrë postin e kryeministrit.

Paralelisht, ai sulmoi me gjuhë të ashpër mundësinë e formimit të një qeverie nga Eisenkoti me mbështetjen e partive arabe, duke i akuzuar ato për mbështetje të terrorizmit dhe duke pretenduar se një koalicion i tillë do të rrezikonte sigurinë dhe kohezionin e Izraelit. Këto janë akuza politike të bëra nga Netanyahu dhe jo fakte të provuara për partitë në fjalë.

Në qendër të deklaratës së tij vendosi luftën kundër Hamasit, sigurinë e ushtarëve izraelitë në Gaza dhe Liban, si dhe kërcënimin bërthamor iranian. Ai e lidhi gjithashtu pjesëmarrjen e partive arabe me rrezikun e destabilizimit të brendshëm, duke u përpjekur ta zhvendosë debatin nga numrat parlamentarë te çështjet e sigurisë kombëtare.

Përgjigjja e Eisenkotit dhe katër kushtet për koalicionin

Përgjigjja e partisë Yashar të Eisenkotit ishte e menjëhershme. Ajo akuzoi Netanyahun se flet për unitet kombëtar, ndërkohë që, sipas saj, ka kontribuar në përçarjen e shoqërisë izraelite.

Partia la të hapur mundësinë e pjesëmarrjes së Likudit në një qeveri më të gjerë, por vetëm nëse ai heq dorë nga bashkëpunimi me aleatët e ekstremit të djathtë dhe pranon një qeveri të drejtuar nga Eisenkoti.

Ish-shefi i ushtrisë ka vendosur katër kushte kryesore për partitë që dëshirojnë të marrin pjesë në koalicionin e ri:

Njohjen e Izraelit si shtet hebre, demokratik, liberal dhe me të drejta të barabarta.
Respektimin e parimeve të Deklaratës së Pavarësisë.

Detyrimin për shërbim ushtarak ose shërbim kombëtar për të gjithë qytetarët.
Njohjen e Hamasit si organizatë terroriste dhe angazhimin për eliminimin e fuqisë së tij ushtarake dhe administrative në Gaza.

Këto kushte krijojnë vështirësi në disa drejtime. Kërkesa për shërbim të detyrueshëm bie ndesh me qëndrimin e partive ultraortodokse, ndërsa njohja e Hamasit si organizatë terroriste përbën një pikë mosmarrëveshjeje me Mansour Abbasin.

Kreu i Ra'am ka mbështetur çarmatimin e Hamasit, por ka shmangur përdorimin e këtij përcaktimi të drejtpërdrejtë për organizatën.

Ultraortodoksët dhe mundësia e ndryshimit të kampit politik

Një tjetër faktor vendimtar është qëndrimi i partive ultraortodokse. United Torah Judaism, aleate tradicionale e Netanyahut, shmangu mbështetjen e kandidaturës së tij gjatë konsultimeve presidenciale. Ky vendim i kushtoi kryeministrit në largim mbështetjen e shtatë deputetëve të tjerë dhe la të hapur një kanal komunikimi me opozitën.

Në qendër të debatit është çështja e shërbimit ushtarak për hebrenjtë ultraortodoksë. Përjashtimi i tyre nga detyrimi për t'u paraqitur në ushtri është një nga kushtet kryesore të partive fetare, ndërsa për disa nga partnerët e mundshëm të Eisenkotit zgjerimi i detyrimit ushtarak përbën një zotim themelor politik.

Interes të veçantë paraqet edhe ndryshimi i qëndrimit të Avigdor Liebermanit, i cili është shfaqur i gatshëm të shqyrtojë bashkëpunimin me formacionet ultraortodokse, duke zbutur refuzimin e tij të mëparshëm kategorik.

Lieberman ka folur për nevojën e kompromiseve të dhimbshme, por deri më tani nuk është arritur asnjë marrëveshje për çështjen e shërbimit ushtarak.

Nëse dy partitë ultraortodokse, United Torah Judaism dhe Shas, do të pranonin të bashkëpunonin me bllokun e Eisenkotit, koalicioni do të mund të arrinte pikërisht 61 mandate.

Megjithatë, Shas tashmë ka mbështetur Netanyahun, ndërsa United Torah Judaism nuk është angazhuar se do të largohet përfundimisht nga kampi qeverisës në largim.

Mundësia e formimit të një qeverie të pakicës

Një nga alternativat që po shqyrtohen në sistemin politik izraelit është krijimi i një qeverie të pakicës, e cila do të mbështetej nga jashtë në parlament prej partive arabe.

Legjislacioni izraelit nuk kërkon domosdoshmërisht 61 vota pro për miratimin fillestar të një qeverie. Mjafton shumica e deputetëve që marrin pjesë në votimin përkatës.

Kjo mundëson, në kushte të caktuara parlamentare, krijimin e një qeverie që nuk disponon që në ditën e parë shumicën absolute prej 61 mandatesh.

Një marrëveshje e tillë do t'i lejonte Eisenkotit të merrte postin e kryeministrit pa përfshirë partitë arabe në koalicionin qeverisës. Megjithatë, kjo do të kërkonte mirëkuptim me forca politike që kanë qëndrime të ndryshme për çështje thelbësore të politikës së jashtme, sigurisë dhe marrëdhënieve me palestinezët.

Lista e Përbashkët kërkon, ndër të tjera, masa për luftën kundër kriminalitetit në komunitetet arabe, kufizimin e shembjeve të banesave, luftën kundër diskriminimit dhe një perspektivë politike për çështjen palestineze.

Udhëheqja e saj ka bërë të qartë se mbështetja për largimin e Netanyahut nuk do të thotë pranim i plotë i qëndrimeve politike të Eisenkotit.

Roli i Herzogut dhe afatet për formimin e qeverisë

Presidenti Isaac Herzog është përpjekur gjatë ditëve të fundit të shqyrtojë mundësinë e krijimit të një qeverie të unitetit kombëtar, duke theksuar se përjashtimet dhe refuzimet reciproke mes partive po e vështirësojnë formimin e një koalicioni të qëndrueshëm.

Mandati presidencial i jep kandidatit 28 ditë kohë për të formuar qeverinë, me mundësi zgjatjeje edhe për 14 ditë të tjera. Nëse përpjekja e parë dështon, parashikohen procedura të reja për caktimin e një kandidati tjetër dhe, nëse nuk arrihet një zgjidhje qeverisëse, vendi shkon drejt zgjedhjeve të parakohshme.

Deri në betimin e qeverisë së re, Netanyahu vazhdon të qëndrojë në detyrën e kryeministrit në cilësinë e qeverisë në detyrë. Humbja e shumicës parlamentare dhe dhënia e mandatit kundërshtarit të tij politik nuk nënkuptojnë largimin automatik nga posti.

Kjo do të thotë se koha është një faktor i rëndësishëm në negociata. Eisenkoti duhet ta shndërrojë mbështetjen parlamentare që ka siguruar në një marrëveshje funksionale qeverisëse, ndërsa Netanyahu ruan mundësinë të qëndrojë në krye të qeverisë derisa përpjekjet për formimin e kabinetit të ri të përfundojnë.

Katër skenarët për të ardhmen politike të Izraelit

Në skenën politike izraelite po shqyrtohen katër mundësi kryesore. E para është formimi i një qeverie nga Eisenkoti me pjesëmarrjen e partive ultraortodokse, nëse arrihet marrëveshje për shërbimin ushtarak.

E dyta është krijimi i një qeverie të pakicës, me mbështetjen parlamentare nga jashtë të partive arabe. E treta është formimi i një koalicioni më të gjerë qeverisës, ku të përfshihet edhe Likudi, në bazë të kushteve që mbeten ende objekt mosmarrëveshjesh. Skenari i katërt është dështimi i negociatave dhe shpallja e zgjedhjeve të reja.

Për Netanyahun, kërkesa për një qeveri të unitetit kombëtar i jep mundësinë që Likudi të mbetet në qendër të negociatave qeverisëse, pavarësisht humbjes së shumicës nga koalicioni i mëparshëm.

Për Eisenkotin, sfida është të ndërthurë largimin e kryeministrit në largim me krijimin e një qeverie që do të jetë në gjendje të përballojë sfidat e rëndësishme të sigurisë dhe ndasitë e brendshme shoqërore.

19 mandatet e partive arabe përbëjnë të dhënën e re në këtë përballje politike. Mbështetja e tyre i jep kundërshtarit kryesor të Netanyahut një avantazh të qartë numerik në konsultimet presidenciale, por nuk i zgjidh kundërshtitë politike lidhur me përfshirjen e tyre në qeverisje.

Zhvillimi i negociatave do të përcaktojë nëse Izraeli do të ketë një qeveri me kryeministër të ri, nëse do të arrihet një marrëveshje bashkëpunimi mes kundërshtarëve tradicionalë politikë, apo nëse ngërçi politik do të zgjasë qëndrimin e Netanyahut në pushtet deri në një tjetër proces zgjedhor. /PiranjatNews/