Tenderi 50 milionë euro për mirëmbajtjen e akseve rrugore kombëtare është është shndërruar në një skandal...
LIFESTYLE
Ushqimet ultra të përpunuara kërcënim global për shëndetin. Ekspertët japin alarmin dhe kërkojnë masa nga qeveritë
PiranjatPërditësimi i fundit 19 Nëntor 2025, 22:04
Ekspertët ndërkombëtarë në një përmbledhje globale të hulumtimeve thonë se tani nevojiten veprime për të reduktuar ushqimet ultra të përpunuara (UPF) në dieta në mbarë botën për shkak të kërcënimit të tyre për shëndetin.
Ata thonë se mënyra se si ushqehemi po ndryshon - me një kalim nga ushqimet e freskëta dhe të plota në vakte të lira dhe shumë të përpunuara - gjë që po rrit rrezikun tonë për një sërë sëmundjesh kronike, duke përfshirë obezitetin dhe depresionin. Duke shkruar në The Lancet, studiuesit thonë se qeveritë duhet të “përparojnë” dhe të vendosin paralajmërime dhe taksa më të larta mbi produktet UPF, për të ndihmuar në financimin e aksesit në ushqime më të shëndetshme.
Megjithatë, disa shkencëtarë thonë se ky shqyrtim nuk mund të vërtetojë që UPF-të shkaktojnë drejtpërdrejt dëme shëndetësore dhe nevojiten më shumë kërkime dhe prova për ta treguar këtë. Ushqimet ultra të përpunuara përcaktohen si ushqime që përmbajnë më shumë se pesë përbërës që nuk do t’i gjeni në dollapin e kuzhinës, siç janë emulsifikuesit, konservuesit, aditivë, ngjyruesit dhe ëmbëlsuesit.
Shembuj të UPF-ve përfshijnë salçiçe, patate të skuqura, ëmbëlsira, biskota, supa të menjëhershme, pije të gazuara, akullore dhe bukë supermarketi.
Sondazhet tregojnë se këto ushqime të prodhuara industrialisht janë në rritje në dietat në të gjithë botën, duke përkeqësuar cilësinë e asaj që hamë me shumë sheqer dhe yndyrna të pashëndetshme dhe mungesë të fibrave dhe proteinave.
Ky shqyrtim i provave mbi ndikimin e UPF-ve në shëndet, i kryer nga 43 ekspertë globalë dhe i bazuar në 104 studime afatgjata, sugjeron se këto ushqime janë të lidhura me një rrezik më të madh për 12 probleme shëndetësore.
Këto përfshijnë diabetin e tipit 2, sëmundjet kardiovaskulare, sëmundjet e veshkave, depresionin dhe vdekjen e parakohshme nga çdo shkak.
Autori i rishikimit, Prof. Carlos Monteiro, nga Universiteti i Sao Paulos në Brazil, i cili krijoi sistemin e klasifikimit Nova për kategorizimin e ushqimit, tha se konsumi në rritje i ushqimeve ultra të përpunuara "po riformëson dietat në të gjithë botën, duke zëvendësuar ushqimet dhe vaktet e freskëta dhe minimalisht të përpunuara".
“Ky ndryshim në atë që njerëzit hanë nxitet nga korporata të fuqishme globale që gjenerojnë fitime të mëdha duke u dhënë përparësi produkteve ultra të përpunuara, të mbështetura nga marketingu i gjerë dhe lobimi politik për të ndaluar politikat efektive të shëndetit publik që mbështesin të ushqyerit e shëndetshëm”, shtoi ai, citon BBC.
Bashkautori Dr. Phillip Baker, nga Universiteti i Sidneit, tha se përgjigjja ishte "një përgjigje e fortë globale e shëndetit publik - si përpjekjet e koordinuara për të sfiduar industrinë e duhanit".
Rishikimi pranon mungesën e provave klinike që tregojnë saktësisht se si UPF-të dëmtojnë shëndetin - por thotë se kjo nuk duhet të vonojë veprimet për të mbrojtur njerëzit në mbarë botën nga dëmet e mundshme shëndetësore.
